logo Amadekarîya

Ansîklopediya Kurdistanê

Amadekarîya

Ansîklopediya Kurdistanê

×
Dîrok Erdnîgari Çand û Huner Wêje Kurdolojî Vîdeo
Armanc Kedkar Têkili Derbarê malperê de Desteya Amadekariyê
Hesen Huseyin Denîz

Hesen Huseyin Denîz, li Stilîla Nisêbînê ji dayik bûye. Xwendegehên xwe li Serêkaniya Rihayê, li Stenbol û li Nîgdeyê qedandiye. Ji ber xebatên şoreşgerî di dema cûntaya leşkerî ya salên heyştêyî de li zindana Amedê maye, piştî hatiye berdan têkoşîna xwe bi awayên cuda domandiye.

Piştî salên du hezarî li Başûrê Kurdistanê û li wargeha penaberên Kurd demekê dersên Kurdî dide, şûnre derbasî Swîsre dibe. Ji wê demê ve li Swîsre mamosteyiya zimanê Kurdî dike û bi xebatên xwe hîndekariya Kurdî li vî welatî daye fermîkirin.

Derveyî mamostetiyê ew karê wergerê û nivîskariyê dike. Endamê PENa Kurd û endamê saziya nivîskarên Swîsre ye. Yek ji avakarên Enstîtuya Kurdî ya Zurîhê ye.

Herî dawî, ji bo 11 salên bingehîn ên destpêka hîndekariya Kurdî bi rêkûpêk werin meşandin 21 pirtûkên dersdanê nivîsîye, redaksiyon û mizanpaja wan jî kiriye û bi weşana Instîtuta Kurdî a li Swîsreyê hatine çapkirin. Ev pirtûk bi piştgirî û hevkariya Xwendegeha Bilind a Pedagojî ya Zurichê, Wezareta Çandê ya Swîsre BAKê û bi xebata 5 salan a Instîtuta Kurdî ya li Swîsreyê, bi beşdarbûn û piştgiriya Komeleya Hîndekariya Kurdî ya li Swîsreyê, PENa KURD û Yekîtiya Mamosteyên Kurd a li Ewrûpayê ji bo hîndekariya Kurdî wek pirtûkên dersdanê hatine amadekirin û çapkirin. 21 pirtûkên li pey hev rêz dibin ji asta temenê zarokê 5 salî heta bigihe 15 saliya xwe, dikare li ser van pirtûkan hînî ziman, çand, kevneşopî, dîrok, erdnîgarî, huner, jiyana civakî û gelek zanînên girîng ên welatê lê dijî û welatê jê hatiye, yan welatê dê û bavê zarok jê hatiye -ku ev ji bo piraniya zarokên Kurdan Kurdistan û zimanê Kurdî-Kurmancî ye- bibe. Di nivîsîna van pirtûkan de ji kesên pispor ên wek şarezayê ziman, dîdaktîk, metodîk û pedagogik komisyon hatina sazkirin û pirtûk bi erêkirina van komisyonan gihiştine asta çapê. Di heman deme de, di naveroka pirtûkan de sazûmana perwerdeyiyê ya zimanê dayikê û çanda welêt a li Swîsre û li Almanya wek bingeh hatiye girtin.

 

Ev pirtûk wiha ne:

Ji bo asta berî xwendegehê 2 pirtûk

Ji bo hînbûna Kurdî wek zimanê duyem pirtûkek

Ji bo sê salên asta jêrîn 6 pirtûk, her saleke hîndekariyê du pirtûk, pola 1,2,3

Ji bo sê salên asta navîn 6 pirtûk, her saleke hîndekariyê du pirtûk, pola 4,5,6

Ji bo sê salên asta jorîn 6 pirtûk, her saleke hîndekariyê du pirtûk, pola 7,8,9 

 

Ji bilî kitêbên dersdanê pirtûkên Hesen Huseyîn Denîz ev in:

1-Hêvî Her Dem Heye I - Roman

2-Hêvî Her Dem Heye II - Roman

3-Rênîşanêra Vegotina Kurdî – Rêziman û kompozîsyon

4-Canê Hez Dike – Çîroka ji bo zarokan

5-Ro û Zê – Ji çîrokên gelêrî

6-Mirovê Bê Derd – Ji çîrokên gelêrî

7-Serpêhatiyên Penabertiyê-Serboriya penaberên Wargeha Mexmûr

8-Can Huseyîn – Biyografiya şehîd Huseyîn Denîz - bi Tirkî

9-Huseyîncan – Biyografiya şehîd Huseyîn Denîz - bi Kurdî

10- Ji çîrok û çîvanokên Kurdan- Ji çîrokên klasîkî yên Kurdan

11-Pêngava Yekem – Pirtûka hînbûna Kurdî

12-Fêrbûna Hêsan – Pirtûka hînbûna nivîsa Kurdî

13- Pêkenokên Kurdî

14-Dilo û Canê-Çîvanok

Nivîsén tékildar

Dilawerê Zengî

Nivîskarê Kurd Dilawerê Zengî piştî şewata Sînemaya Amûdê bi heşt mehan tê ser rûyê dinê. Di sala 1961ê de, li bajarê Amûdê hatîye dinyayê. Ew bixwe ji xelkê Kurdistana Bakur e, ji qeza Şêrwanê, welayeta Sêrtê, gundê Qewmik û ji êl û eşîra Dumila ye. Di dema şerê Dewleta Osmanî û Ûris de û ji ber sedemên ramyarî yên wê demê kalkê wî Mihemedê ‘Emê tevî malbata xwe ji gundê xwe derdikevin û berî didin binya xetê. Bi rê de û li gundekî ji gundên Wêranşehrê Mihemedê ‘Emê dimire. Lawên wî Isma’îlê Mihemedê ‘Emê û birayê xwe Mihemed meşextî binya xetê dibin û li bajarê Amûdê bi cî dibin.


Cewad Merwanî

Hunermendê Kurd Cewad Merwanî, di sala 1964an de li gundê Boşat yê girêdayî herêma Farqînê (Silîva) di nava malbateke hunerhez û kurdperwer de hat dinyê. Cewad xwendina xwe ya destpêk û navendî li xwendingehên bajarê Farqînê bi dawî anîn. Piştre ji bo demeke kurt di Zanîngeha Dîclê de Fakûlteya Perwedeyê ji bo mamostetîyê xwend. Lê ji ber sedemên siyasî û pirsgirêka Kurdî neçar ma ku dev ji xwendinê berde. Ji ber ku ew zû pê hesîya ku bi riya zimanê serdest, siyaseta asîmîlasiyônê yê di Kurdistanê de bêtir wê bê meşandin.


Mele Îsmet / Îsmet Kiliçaslan

Mele Îsmet di sala 1932yan de li Çorsêna li ser Tetwanê hatîye dinê. Navê bavê wî Hacî Evdirehman û navê diya wî jî Meryem e. Seyda sê bira û du xwuçk bûne. Navê hevjîna Seyda Nîmet e. Çar kur û du keçên Seyda û Nîmetê hene. Kur û keçeke Seyda li Ewropa, kurekî wî li Bursayê, du kur û keçeke wî jî li Îzmîrê dijîn. Seyda ji binemala Qilîçîyan e.